جنجال سلمان فارسی و افسانه مهندسی وی در تدوین قرآن، ریشه در هزار و چهارصد سال گذشته دارد. قرآن مجید به این افسانه اشاراتی دارد. نخست آیات مربوطه را در سوره نحل مطالعه میکنیم:

وَ إِذَا بَدَّلْنَا ءَايَةً مَّكَانَ ءَايَةٍ  وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يُنزَِّلُ قَالُواْ إِنَّمَا أَنتَ مُفْترَِ   بَلْ أَكْثرَُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ(101)
قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِن رَّبِّكَ بِالحَْقّ‏ِ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ وَ هُدًى وَ بُشْرَى‏ لِلْمُسْلِمِينَ(102)
وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ  لِّسَانُ الَّذِى يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِىٌّ وَ هَاذَا لِسَانٌ عَرَبىِ‏ٌّ مُّبِينٌ(103)
إِنَّ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بَِايَاتِ اللَّهِ لَا يهَْدِيهِمُ اللَّهُ وَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ(104)
إِنَّمَا يَفْترَِى الْكَذِبَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بَِايَاتِ اللَّهِ  وَ أُوْلَئكَ هُمُ الْكَذِبُونَ(105)
ترجمه:
و چون حكمى را به جاى حكم ديگر بياوريم- و خدا به آنچه به تدريج نازل مى‏كند داناتر است- مى‏گويند: «جز اين نيست كه تو دروغ‏بافى.» [نه،] بلكه بيشتر آنان نمى‏دانند. (101)
بگو: «آن را روح القدس از طرف پروردگارت به حق فرود آورده، تا كسانى را كه ايمان آورده‏اند استوار گرداند، و براى مسلمانان هدايت و بشارتى است.» (102)
و نيك مى‏دانيم كه آنان مى‏گويند: «جز اين نيست كه بشرى به او مى‏آموزد.» [نه چنين نيست، زيرا] زبان كسى كه [اين‏] نسبت را به او مى‏دهند غير عربى است و اين [قرآن‏] به زبان عربى روشن است. (103)
در حقيقت، كسانى كه به آيات خدا ايمان ندارند، خدا آنان را هدايت نمى‏كند و برايشان عذابى دردناك است. (104)
تنها كسانى دروغ‏پردازى مى‏كنند كه به آيات خدا ايمان ندارند و آنان خود دروغگويانند. (105)

ابن عباس مى‏گويد: مشركان بهانه‏ جو، هنگامى كه آيه‏اى نازل مى‏شد و دستور سختى در آن بود و سپس آيه ديگرى مى‏آمد و دستور آسانترى در آن بود، مى‏گفتند: محمّد اصحاب خود را مسخره مى‏كند امروز به چيزى دستور مى‏دهد و فردا از همان نهى مى‏كند، اينها نشان مى‏دهد كه محمّد همه را از پيش خود مى‏گويد نه از ناحيه خدا، در اين هنگام آيه مورد بحث این یادداشت نازل شد و به آنها پاسخ گفت.
اين آيات ايرادهايى را كه مشركان به آيات الهى مى‏گرفتند بيان مى‏كند، نخست مى‏گويد: «هنگامى كه آيه‏اى را به آيه ديگر مبدّل كنيم (حكمى را نسخ یا فسخ نماييم) و خدا بهتر مى‏داند چه حكمى را نازل كند، آنها مى‏گويند: تو افترا مى‏بندى! اما بيشترشان (حقيقت را) نمى‏دانند» (وَ إِذا بَدَّلْنا آيَةً مَكانَ آيَةٍ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما يُنَزِّلُ قالُوا إِنَّما أَنْتَ مُفْتَرٍ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ).
آنها نمى‏دانند كه قرآن در پى ساختن يك جامعه انسانى است، جامعه‏اى پيشرو با معنويت عالى. با اين حال بديهى است كه اين نسخه الهى، با در نظر گرفتن شرایط، گاهى نياز به تبديل و تعويض دارد و این قانون "تدریج"  است.
آرى! آنها از اين حقايق بى‏خبرند و از شرايط نزول قرآن، بى‏اطلاع، و گر نه مى‏دانستند «نسخ یا فسخ و باطل نمودن و یا تبدیل» پاره‏اى از دستورات و آيات قرآن، يك برنامه دقيق و حساب شده تربيتى است كه بدون آن، هدف نهايى و نيل به تكامل تأمين نمى‏شود، و دليل بر تناقض گويى پيامبر و يا افترا بستن به خدا نيست.
(آيه 102)- اين آيه، همين مسأله را تعقيب و تأكيد كرده، به پيامبر دستور مى‏دهد «بگو: آن را روح القدس از جانب پروردگارت بر حق نازل كرده است» (قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ).
«روح القدس» يا «روح مقدس» همان پيك وحى الهى، «جبرئيل امين» است، اوست كه به فرمان خدا آيات را اعم از ناسخ و منسوخ، بر پيامبر نازل مى‏كند، آياتى كه همه حق است و همه واقعيتى را تعقيب مى‏كند و آن واقعيت چيزى جز تربيت انسانها  نيست، تربيتی كه وصول به آن گاهى احكام ناسخ و منسوخ را ايجاب مى‏كند.
به همين دليل به دنبال آن مى‏فرمايد: «هدف اين است كه افراد با ايمان را در مسير خود ثابت قدمتر گرداند، و هدايت و بشارتى براى عموم مسلمين است» (لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هُدىً وَ بُشْرى‏ لِلْمُسْلِمِينَ).
به هر حال براى محكم كردن نيروى ايمان و پيمودن راه هدايت و بشارت، گاهى چاره‏اى، جز برنامه‏هاى كوتاه مدت و موقت كه بعدا جاى خود را به برنامه نهايى و ثابت مى‏دهد نيست، و اين است رمز وجود ناسخ و منسوخ در آيات الهى؛ که امروزه به آن مرحله گذار نیز گفته می شود.
(آيه 103)- سپس به بهانه ديگر، و يا صحيح تر، افتراى مخالفين به پيامبر اسلام اشاره نموده، چنين مى‏گويد: «و ما مى‏دانيم آنها مى‏گويند: اين آيات را بشرى به او تعليم مى‏دهد» (وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ).
قرآن با يك پاسخ دندان شكن خط بطلان بر اين ادعاهاى بى‏پايه مى‏كشد و مى‏گويد: اينها توجه ندارند، «زبان كسى كه قرآن را به او نسبت مى‏دهند عجمى (غیر عربی) است، در حالى كه اين قرآن به زبان عربى فصيح و آشكار (نازل شده) است» (لِسانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَ هذا لِسانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ).
از اين آيه به خوبى استفاده مى‏شود كه اعجاز قرآن تنها در جنبه محتواى آن نيست بلكه الفاظ قرآن نيز در سر حدّ اعجاز است، و این موضوع حتی مورد اعتراف کفار هم بود که قرآن دارای كشش و جاذبه و شيرينى و هماهنگى خاصى در الفاظ و جمله بنديها است و مافوق قدرت انسانهاست؛ لذا به یکدیگر توصیه می کردند که نزدیک محمد نشوند تا مبادا صوت قرآن را شنیده و سحر شوند؛ و یا هر بار مجبور به نزدیک شدن به پیامبر بودند، گوشهای خود را می بستند؛ چرا که هر انسان فطرت پاکی با شنیدن کلام خدا، مدهوش می شد.
(آيه 104)- سپس به بيان اين حقيقت مى‏پردازد كه اين اتهامات و انحرافات همه به خاطر رسوخ بى‏ايمانى در نفوس آنهاست و «كسانى كه ايمان به آيات الهى ندارند خداوند آنها را هدايت نمى‏كند (نه هدايت به صراط مستقيم و نه به راه بهشت و سعادت جاويدان ... )» (إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِآياتِ اللَّهِ لا يَهْدِيهِمُ اللَّهُ ... ). چرا كه آنها آنچنان گرفتار تعصب و لجاجت و دشمنى با حقند كه شايستگى هدايت را از دست داده‏اند!
(آيه 105)- و در اين آيه اضافه مى‏كند: «تنها كسانى (به مردان حق) دروغ مى‏بندند كه ايمان به آيات الهى ندارند، و دروغگويان واقعى آنها هستند» (إِنَّما يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْكاذِبُونَ).
و چه دروغى از اين بزرگتر كه انسان به مردان حق اتهام ببندد و ميان آنها و انسانهايى كه تشنه حقيقت هستند، سدّ و مانعى ايجاد كند.
زشتى دروغ از ديدگاه اسلام:
آيه فوق از آيات تكان دهنده‏اى است كه در زمينه زشتى دروغ، سخن مى‏گويد و دروغگويان را در سر حدّ كافران و منكران آيات الهى قرار مى‏دهد.
اصولا در تعليمات اسلام به مسأله راستگويى و مبارزه با كذب و دروغ فوق العاده اهميت داده شده است. تا جايى كه در روايات اسلامى دروغ به عنوان «كليد گناهان» و راستگويى به عنوان «برات بهشت» شمرده شده است. (حال مسلمانان تا چه حد به توصیه قرآن عمل می کنند بحث دیگری است!)
على عليه السّلام مى‏فرمايد: «راستگويى دعوت به نيكوكارى مى‏كند، و نيكوكارى دعوت به بهشت».
و نيز امام عسكرى عليه السّلام مى‏فرمايد: «تمام پليديها در اتاقى قرار داده شده، و كليد آن دروغ است».
در حديث ديگرى از على عليه السّلام مى‏خوانيم كه فرمود: «انسان هيچ‏گاه طعم ايمان را نمى‏چشد تا دروغ را ترك گويد خواه شوخى باشد يا جدّى».

شأن نزول آیات فوق:
" وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ".
اين افتراء ديگرى است از مشركين به رسول خدا (ص) و آن اين است" إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ- بدرستى كه بشرى به او درس مى‏دهد" و منشا اين افتراء بطورى كه از سياق اعتراضشان و جوابى كه آمده بر مى‏آيد اين بوده كه مردى غير عرب بوده، و منظور ايشان تعليم آن مرد بوده است، مردى بوده كه زبان عربى را بطور فصيح مى‏دانسته و در عين حال چيزى از معارف اديان و احاديث انبياء را هم مى‏دانسته، و چه بسا رسول خدا (ص) او را ديده، از اين رو اين تهمت را زده‏اند كه حتما آن مرد به وى تعليم مى‏دهد، و ادعايى كه مبنى بر وحى بودن گفته‏ هايش مى‏كند صحيح نيست، و خداى تعالى در نقل كلام آنان رعايت اختصار را كرده و گر نه تقديرش:" انما يعلمه بشر و ينسب ما تعلمه منه الى اللَّه افتراء عليه- بشرى به او درس مى‏دهد و او آنچه را از وى ياد مى‏گيرد از روى افتراء به خدا نسبت مى‏دهد" مى‏باشد.
و معلوم است كه جواب دادن به صرف اينكه آن مرد زبانش غير عربى است و قرآن به زبان عربى فصيح و آشكار است، ماده اشكال را به كلى از بين نمى‏برد،  براى اينكه ممكن است بگويند از آن مرد غير عربى درس مى‏گيرد، و آن گاه يادگرفته‏هاى خود را در قالب زبان عربى صحيح و فصيح در مى‏آورد، بلكه اصلا اين اشكال بيشتر به ذهن مى‏رسد تا اشكال اول، چون تعبير مشركين اين بود كه:" بدرستى كه مردى عجمى به او ياد مى‏دهد" و اين نبود كه" مردى عجمى به او تلقين و يا املاء مى‏كند" و او عين عبارات وى را اداء مى‏نمايد، و معلوم است كه تعليم مربوط به معانى است، نه الفاظ.
و از اينجا به خوبى روشن مى‏گردد كه جمله" لِسانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ ... مُبِينٌ" به تنهايى جواب از شبهه آنان نيست، بلكه جواب از اين جمله شروع شده، و تا تمامى دو آيه بعد تمام مى‏شود.
خلاصه جوابى كه از مجموع سه آيه استفاده مى‏شود اين است كه:
تهمتى كه شما به وى مى‏زنيد كه بشرى به او تعليم مى‏دهد، و او آن را به خدا نسبت داده افتراء مى‏بندد، اگر مقصود شما از تعليم، تلقين الفاظ است و قرآن كريم كلام آن مرد است، نه كلام خدا، جوابش اين است كه آن مرد غير عرب است، و اين قرآن به زبان عربى مبين است.
و اگر منظورتان اين است كه آن مرد معانى و معارف قرآنى را باو ياد مى‏دهد، و الفاظ از رسول خدا (ص) است، و او الفاظ خود را به خدا افتراء مى‏بندد، جوابتان اين است كه معارف حقيقى ‏اى قرآن در بر دارد كه هيچ صاحب عقلى در حقيقى بودن آن شك ننموده و تمامى عقول، مجبور و مضطر در قبول آنند، اگر رسول خدا (ص) آنها را از بشرى گرفته بود خودش نسبت به آنها ايمان نمى‏داشت، و حال آنكه او به آيات خدا ايمان دارد و اگر ايمان نمى‏داشت خدا هدايتش نمى‏كرد، چون خدا كسى را كه به آياتش ايمان ندارد هدايت نمى‏كند، و چون مؤمن به آيات خداست، ديگر به خدا افتراء نمى‏بندد، چون به خدا افتراء نمى‏بندد مگر كسى كه ايمان به آيات او نداشته باشد، پس اين قرآن افتراء نيست، و از بشرى گرفته نشده، بلكه منسوب به خداى سبحان است.
پس جمله" لِسانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَ هذا لِسانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ" جواب از فرض اول است و آن اين بود كه قرآن با الفاظش از بشرى گرفته شده باشد، و او به رسول خدا (ص) تلقين كرده باشد، و معناى جوابش اين شد كه زبان آن مردى كه شما مى‏گوئيد و بدان متوجهيد (يعنى منظورتان اوست) لسان غير عربى است، يعنى غير فصيح و غير روشن است، و اين قرآنى كه بر شما تلاوت مى‏شود، زبان عربى روشن است، آن وقت چگونه ممكن است تصور شود كسى كه عربى فصيح نمى‏داند، به اين فصاحت سخن بگويد؟
و جمله" إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ" تا آخر دو آيه جواب از فرض دوم اشكال است، و آن اين بود كه شخص مورد نظر معانى و معارف قرآن را به آن جناب تعليم داده باشد، و او آن را به خدا افتراء ببندد.
و معناى جواب آن اين است كه كسانى كه ايمان به آيات خدا ندارند و به آن كفر مى‏ورزند خدا بسوى معارف حق هدايتشان نمى‏كند، و عذابى دردناك خواهند داشت، و رسول خدا (ص) مؤمن به آيات خداست، چون او مهدى به هدايت خداست، و كسانى به خدا افتراء مى‏بندند كه به آيات خدا ايمان نداشته باشند، و آنان دروغ‏گويانند كه دائما بر دروغگويى خود استمرار دارند، و اما مثل رسول خدا (ص) كسى كه مؤمن به آيات خدا است، هرگز به خدا دروغ نمى‏بندد و اصلا دروغ نمى‏گويد، پس دو آيه كنايه از اين است كه رسول خدا (ص) مهدى به هدايت خدا و مؤمن به آيات او است، و مثل او كسى افتراء و كذب مرتكب نمى‏شود.

مفسرين اين دو آيه را از آيه اولى قطع كرده و آيه اول را جواب كامل از اشكال مشركين دانسته ‏اند ولى خواننده عزيز دستگيرش شد كه آن به تنهايى وافى به جواب نيست.
آن گاه جمله" وَ هذا لِسانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ" را از باب تحدى به اعجاز قرآن در بلاغتش جواب كامل گرفته‏اند، كه خلاصه‏اش اين مى‏شود:" اگر اين قرآن تعليم يك فرد بشر است كه منظور شما او است حال تمامى بشر را جمع كنيد تا يك آيه مثل آن را بياورند".
.
بحث روایی:
رواياتى در ذيل آيه:" يَقُولُونَ إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ ..." و اينكه شخص غير عربى كه مشركين مى‏گفتند به پيامبر (ص) تعليم مى‏دهد چه كسى بوده است؟
در الدر المنثور است كه حاكم و بيهقى در كتاب" شعب الايمان" خود از ابن عباس روايت كرده كه در تفسير آيه" إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ" گفته است: مشركين مى‏گفتند: محمد (ص) را عبدة بن حضرمى كه خود صاحب كتاب بوده درس مى‏دهد؛ خدا هم در پاسخشان فرمود: لسان آنكه شما در نظر داريد غير عربى است، و قرآن لسان عربى آشكار است.
در تفسير عياشى از محمد بن عزامه صيرفى از امام صادق (ع) روايت كرده كه فرمود: ... بر اين اساس آيه شريفه" وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ" مقصود لسان ابى فكيهه غلام آزاد شده بنى حضر مى ‏بود، و او مردى غير عرب بود، و از پيروان رسول خدا (ص) شده و به وى ايمان آورد، و قبلا از اهل كتاب بود، قريش گفتند:
به خدا سوگند اين مرد است كه محمد (ص) را تعليم مى‏دهد، و خدا در جوابشان فرمود:" قرآن لسان عربى آشكار است".
روايات در باره اسم اين مرد مختلف است، در اين روايت، ابو فكيهه غلام آزاد شده بنى حضرمى و در روايت قبلى عبدة بن حضرمى آمده، و از قتاده  نيز روايت شده كه او عبدة بن حضرمى است كه او را مقيس مى‏گفتند، و از سدى  نقل شده كه او غلامى از بنى حضرمى و نصرانى بوده تورات و انجيل را خوانده بود، مردم او را ابو اليسر مى ‏ناميدند.
و از مجاهد نقل شده كه او ابن الحضرمى و مردى غير عرب بوده كه به زبان رومى سخن مى‏گفته و از" ابن عباس"  نيز روايت شده كه او آهنگرى بوده در مكه به نام" بلعام" و مردى غير عرب بوده، مشركين مى‏ديدند كه رسول خدا (ص) نزد او آمد و شد مى‏كند، لذا گفتند: بلعام او را تعليم مى‏دهد.
و آنچه از مضامين اين روايات، قدر متيقن است اين است كه مردى رومى و غلام آزاد شده بنى حضرمى و نصرانى مذهب بوده كه در مكه مى‏زيسته و با كتب اهل كتاب، آشنايى داشته است، مردم او را متهم كردند كه رسول خدا (ص) را تعليم مى‏دهد.
در الدر المنثور است كه ابن جرير و ابن منذر و ابن ابى حاتم از ضحاك روايت كرده‏اند كه در تفسير آيه گفته است: مشركين مى‏گفتند: سلمان فارسى او را تعليم مى‏دهد، خدا در جوابشان فرموده" زبان آن كسى كه شما در نظر داريد اعجمى است."
و اين روايت با مكى بودن آيات مورد بحث جور در نمى‏آيد چون در آن زمان هنوز سلمان وجود نداشت و به اسلام نگرویده بود و اصلا هیچ ملاقاتی با رسول خدا نداشته است؛ و اگر لازم باشد برای هر یک از افراد مورد مراوده با پیامبر، دلیلی جهت توجیه و توضیح آن ارتباطات و کیفیت آنها آورده شود، تنها برای حضرت سلمان فارسی هیچ دلیلی نیاز نیست چون حضور خارجی نداشته است.

روایتی جالب در باب اینکه مؤمن هرگز دروغ نمى‏گويد
باز در همان كتاب آمده كه ابن الخرائطى در كتاب مساوى الاخلاق خود و ابن عساكر در تاريخش از عبد اللَّه بن جراد روايت كرده‏اند كه از رسول خدا (ص) پرسيد:
آيا مؤمن زنا مى‏كند؟ فرمود: گاهى ممكن است پيش بيايد،
عرض كرد: آيا مؤمن دزدى مى‏كند؟ فرمود: گاهى ممكن است
عرض كرد مؤمن دروغ مى‏گويد؟ فرمود: نه، آن گاه دنبالش اين آيه را تلاوت فرمود:" إِنَّما يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ".
و در تفسير عياشى از امام رضا (ع) روايت كرده كه مرد كذابى را اسم برد و فرمود خداى تعالى فرموده:" إِنَّما يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ".
نكته‏ ها:
چگونه دو نفر كه زبان يكديگر را نمى‏دانند بهم آموزش مى‏دهند؟
چگونه در آن زمان هيچ كس ادّعا نكرد كه من معلّم پيامبر هستم؟
چگونه سخنانى كه در مدّت 23 سال و در شرايط گوناگون نازل شده با يكديگر هيچ اختلافى ندارند؟
چگونه خود معلّم ادّعاى پيامبرى نكرد؟
چگونه فرياد و مبارزه طلبى قرآن كه اگر حتّى يك سوره مثل آن بياوريد از حرفم برمى‏گردم را، كسى تا كنون پاسخ نداده است؟
چگونه مى‏توان در زمان جاهليّت سخنانى گفت كه امروز دانشمندان به گوشه‏اى از اسرار آن هم نرسيده‏اند؟
چگونه كتابى را كه آن همه عرب ‏هاى مخالف که بسیاری از ایشان ادیب هم بودند، يك سوره‏اش را نياوردند، ولی يك غير عرب و یا محمد مدرسه نرفته همه آن را آورد و آموزش داد؟


پيام‏ها
1-    نقل گفتار مخالفان به همراه پاسخ آن، براى روشن شدن ذهنِ مؤمنان، كارى قرآنى است. «يَقُولُونَ ... لِسانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ» ...[اشکالی که برخی به سایت تندر دات نت وارد می کنند که چرا سخن یاوه گویانی چون فرودفولادوند را مطرح می کنید!]
2-     اين استدلال كه تا نباشد چيزكى مردم نگويند چيزها، درست نيست. «يَقُولُونَ إِنَّما يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ»
3-    دروغگو، ديگران را هم دروغگو مى‏پندارد. «إِنَّما يَفْتَرِي الْكَذِبَ ... هُمُ الْكاذِبُونَ»

---

ارسال به شبکه های اجتماعی

نظر (0)

نام

ایمیل (اختیاری):

نظر

کوچک | بزرگ

من خوانده ام و قبول می کنم تمامی قوانین را.

ارسال نظر