منظور از آيه «اللَّهُ نُورُ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ» چيست؟

خداوند مى‏فرمايد: اللَّهُ نُورُ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ ... خدا نورِ آسمان‏ها و زمين است؛ مثال نور او همانند چراغدانى است كه در آن چراغى باشد، كه [آن‏] چراغ در بلورى است- [آن‏] بلور چنانكه گويى سياره‏اى درخشان است- (و اين چراغ با روغنى) از درخت خجسته زيتونى كه نه شرقى و نه غربى است، افروخته مى‏شود؛ نزديك است روغنش روشنى بخشد، و گر چه هيچ آتشى بدان نرسيده باشد. (اين) نورى است بر فراز نور، خدا هر كس را بخواهد (و شايسته بداند) به نور خود راهنمايى مى‏كند؛ و خدا براى مردم مَثل‏ها مى‏زند و خدا به هر چيزى داناست.

در اين آيات براى بيان مقصود، از ادبيات كنايى استفاده شده است. بايد نور، خداوند و نسبت اين دو را بشناسيم تا معناى آيات روشن بشود.
نور مادى خودش روشن و براى اشياى ديگر ظاهر كننده است، ولى خدا جسم نيست. بنابراين نمى‏توانيم بگوييم او از جنس نور است. پس «اللَّهُ نُورُ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ» كنايه از زيبايى است، چون نور زيبا و سرچشمه زيباييهاست. خدا هم همينگونه است. بالاترين سرعت حركت از آن نور است. نور وسيله مشاهده موجودات، پرورش دهنده گياهان، عامل پيدايش رنگ، منشأ انرژيهاى موجود در زمين، نابود كننده ميكروبها، هدايتگر مسافران و گم‏شدگان و ... است. خدا هم از اين جهات به نور تشبيه شده است كه وجود موجودات نيكو در پرتو او معنا پيدا مى‏كنند، سرچشمه همه زيباييهاست و ...

تشبيه به نور در قرآن و روايات:
موارد متعددى در قرآن به نور تشبيه شده است، مانند: ايمان به خدا (بقره، 257) قرآن (مائده، 15) هدايت الهى (انعام، 122) پيامبر (انعام، 122) در احاديث هم برخى چيزها مثل وجود امام معصوم (زيارت جامعه كبيره) و علم (ميزان الحكمه) به نور تشبيه شده است.
مقصود از نور بودن خدا اين است كه او خداوند هدايتگر، روشنگر و زينت بخش است. به عبارت ديگر خدا نور است و هر موجودى را به‏ اندازه‏اى كه با او ارتباط دارد، از نورانيت خود برخوردار مى‏كند. از اين رو ايمان، قرآن، اسلام، پيامبران، ائمه و علم نور هستند، چون سبب آشنايى مردم با نور حقيقى (خدا) مى‏شوند و خود نورهاى واسطه‏اند، مثل ماه كه نورش را از خورشيد مى‏گيرد و به ما منعكس مى‏كند. در حقيقت نور به همه چيز جان تازه و حركت مى‏دهد، انسانها را به سر منزل مقصود هدايت مى‏كند و موانع را از سر راه بر مى‏دارد. البته هيچ چيزى مانند نور خدا نيست، چون او نور حقيقى است.
مقصود از نور بودن خدا- طبق روايتى از امام رضا (ع) «1»- هدايتگرى او براى اهل آسمانها و زمين است كه البته هدايتگرى هم از خواص نور است.
توضيح جمله «مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاهٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ ، مشكوه محفظه‏اى است كه چراغ را در برابر باد حفظ مى‏كند و در قديم غالباً در ديوار ايجاد مى‏شد تا نور چراغ را متمركز و منعكس بكند. زجاجه هم به معناى سنگ شفاف است و چون شيشه از سنگ ساخته مى‏شود و شفاف است، به آن زجاجه گفته مى‏شود و مقصود از آن حبابى است كه روى چراغ مى‏گذارند تا شعله را محافظت و گردش هوا را تنظيم بكند و بر نور چراغ بيفزايد.
در اين آيه خداوند نور خود را به چراغى تشبيه مى‏كند كه در چراغدانى قرار گرفته و روى او حبابى هست. نكته مهم اينكه خداوند زيبايى نورش را به چراغ مذكور تشبيه مى‏كند؛ نه اينكه خداوند جسم باشد.
منظور از درخت زيتون و لاشرقيه و لاغربيه: خداوند در اين آيه فرمود «كَوْكَبٌ دُرِّىٌّ» اين نور گويا ستاره‏اى درخشان است. «يُوقَدُ مِن شَجَرَهٍ مُبَارَكَهٍ زَيْتُونَهٍ لَّا شَرْقِيِّهٍ وَلَا غَرْبِيَّهٍ» اين چراغ با روغنى از درخت خجسته زيتون كه نه شرقى و نه غربى است، افروخته مى‏شود. درخت زيتون درختى پر بركت است كه روغن آن از بهترين روغنها براى برافروخته شدن و نوردادن است. بويژه اگر درخت در وسط باغ باشد و نور به همه جاى آن بتابد، چون درختها معمولًا در طرف شرق يا غرب باغ و كنار ديوارها رشد و شادابى لازم را ندارند، ميوه‏هاى برخى قسمتهاى آن نارس مى‏مانند و روغنش ناصاف مى‏شود. خدا مى‏فرمايد نور و روغن اين چراغدان كاملًا صاف، درخشان و زيباست. اين تشبيه مى‏رساند كه نور الهى كاملًا شفاف و زلال است.
چند نكته‏
1- برخى مفسران معتقدند نور خدا به صورت شعله‏هاى ايمان در چراغ قلب مؤمن آشكار مى‏شود. حباب قلبِ او ايمان را در درون خود تنظيم مى‏كند. مشكوه سينه‏اش (مجموعه شخصيت مومن) ايمان را از گزند حوادث حفظ مى‏كند و درخت مبارك وحى الهى كه عصاره آن قرآن است، ايمان وى را شعله ور و پُربار و وجودش را روشن مى‏سازد و هنگامى كه با دلايل عقلى همراه مى‏شود، «نُّورٌ عَلَى نُورٍ» مى‏شود. اين نور الهى وقتى در قلب انسان روشن مى‏شود كه قلب با خودسازى آماده پذيرش باشد و نور وحى از آلودگى گرايشهاى انحرافى شرقى و غربى بر كنار باشد.
2- در احاديث اهل البيت مصاديق اين نور بيان شده است. بر اين اساس مقصود از مشكوه (چراغدان) نور علم پيامبر (ص) و مقصود از زجاج (حباب) سينه اميرمومنان على (ع) است و وقتى چراغدان، نور علم رسول و حباب، سينه على (ع) و ... باشد، نُّورٌ عَلَى نُورٍ مى‏شود.
در روايت مقصود امام معصوم است كه با نور علم تاييد مى‏شود و درخت مبارك، ابراهيم خليل (ع) است كه ريشه مى‏باشد. «لَّا شَرْقِيِّهٍ وَلَا غَرْبِيَّهٍ» هم نفى گرايشهاى يهودى و مسيحيت است.
احاديث فوق معمولًا مصاديق كامل آيه را بيان مى‏كنند و اين بدان معنا نيست كه آيه منحصر در اين موارد است. به عبارت ديگر، نور پيامبر و اهل البيت (ع) و نور علم- به عنوان مصاديق نور خدا- شعاع نور الهى‏اند و آن را منعكس مى‏كنند.
برخى هم مشكوه را به نور حضرت زهرا (س) و مصباح را به امام حسين (ع) تشبيه كرده‏اند «إن الحسين مصباح الهدى و سفينه النجاه» و گفته‏اند «المشكوه فيها مصباح» يعنى مصباح (امام حسين) از مشكوه حضرت فاطمه (س)) به وجود آمد و منظور از «نُّورٌ عَلَى نُورٍ»  هم،  ائمه معصوم بعد از امام حسين (ع) است.
در اين روايت هم مصاديقى از اين نور و مصباح و مشكوه بيان شده است. اين آيه مى‏تواند گوياى مصاديق و معناى خاصى از ولايت، نور علم و ... باشد.
پيام هاى آيه‏
1-جهان از نور خدا روشن است.
2-نور الهى چند لايه دارد و اگر انسان بخواهد به حقيقت نور الهى برسد، بايد از لايه‏هاى مختلفى بگذرد.
3-به دنبال نور الهى باشيد كه هدايت با آن به دست مى‏آيد. «يَهْدِى اللَّهُ لِنُورِهِ مَن يَشَاءُ؛ خدا هر كس را بخواهد (شايسته بداند) به نور خود راهنمايى مى‏كند.» و خدا به هر چيزى داناست.
سخن آخر اينكه خدا با اين مثال «اللَّهُ نُورُ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ» مى‏خواهد ما را به درك حقايق الهى نزديك سازد.

---

ارسال به شبکه های اجتماعی

نظر (0)

نام

ایمیل (اختیاری):

نظر

کوچک | بزرگ

من خوانده ام و قبول می کنم تمامی قوانین را.

ارسال نظر