پرسش اساسی این است که آیا قبول دارید که اسلام آیینی اجنبی است یا نه؟ پاسخ: در ابتدا چنين به نظر مى‏رسد كه لازمه ناسيوناليسم و احساسات ملى اين است كه هر چيزى كه محصول يك سرزمين معين يا نتيجه ابداع فكر مردم آن سرزمين است، آن چيز از نظر آن مردم بايد ملى به حساب آيد و احساسات ملى و ناسيوناليستى، آن را در بر مى‏گيرد و هر چيزى كه از مرز و بوم ديگر آمده است بايد براى مردم اين سرزمين بيگانه و اجنبى به شمار آيد.
ولى اين مقياس مقياس درستى نيست، زيرا ملت از افراد زيادى تشكيل مى‏شود و ممكن است فردى از افراد ملت چيزى را ابداع كند و مورد قبول ساير افراد واقع نشود و ذوق عمومى آن را طرد كند. بدون شك چنين چيزى نمى‏تواند جنبه ملى به خود بگيرد.
در يك صورت آن چيزى كه از خارج رسيده است بيگانه و اجنبى خوانده مى‏شود و پذيرش آن برخلاف اصول مليت شناخته مى‏شود و احياناً پذيرش آن نوعى تغيير مليت به شمار مى‏آيد كه آن چيز رنگ يك ملت بالخصوص داشته باشد و از شعارهاى يك ملت بيگانه باشد. بديهى است كه در اين صورت اگر ملتى شعار ملت ديگر را بپذيرد و رنگ آن ملت را به خود بگيرد، برخلاف اصول مليت خود عمل كرده است. مثلًا نازيسم آلمان و صهيونيزم يهود رنگ مليت بالخصوصى دارد؛ اگر افراد يك ملت ديگر بخواهند آن را بپذيرند، برخلاف مليت خود عمل كرده‏اند.
اما اگر آن چيز رنگ مخصوص نداشته باشد، نسبتش با همه ملتها على السواء باشد، شعارهايش شعارهاى كلى و عمومى و انسانى باشد و ملت مورد نظر هم آن را پذيرفته باشد، آن چيز اجنبى و بيگانه و ضدملى شمرده نمى‏شود.
به همين دليل، حقايق علمى به همه جهان تعلق دارد. جدول فيثاغورس و نسبيت اينشتين به قوم معينى تعلق ندارد و با هيچ مليتى منافات ندارد، براى اينكه‏ اين حقايق بى‏رنگ است و رنگ و بوى قوم و ملت مخصوصى را ندارد.
به اين دليل، دانشمندان و فيلسوفان و پيامبران به همه جهانيان تعلق دارند، كه عقايد و آرمانهاى آنها محصور در محدوده يك قوم و ملت نيست.
خورشيد از ملت خاصى نيست و هيچ ملتى نسبت به آن احساس بيگانگى نمى‏كند، زيرا خورشيد به همه عالم يك نسبت دارد و با هيچ سرزمين وابستگى مخصوص ندارد. اگر بعضى از سرزمينها كمتر از نور خورشيد استفاده مى‏كنند، مربوط به وضع خودشان است نه به خورشيد. خورشيد خود را به سرزمينى معين وابسته نكرده است.
پس صرف اينكه يك چيزى از ميان يك مردمى برخاسته باشد، ملاك خودى بودن آن نمى‏شود و صرف اينكه چيزى از خارج مرزها آمده باشد، ملاك اجنبى بودن و بيگانه بودن آن نمى‏شود.
همچنانكه سابقه تاريخى ملاك عمل نيست؛ يعنى ممكن است ملتى قرنها يك سيستم خاص اجتماعى را پذيرفته باشد و بعد تغيير نظر بدهد و سيستم نوينى را به جاى آن انتخاب كند. مثلًا ما مردم ايران در طول بيست و پنج قرن تاريخ ملى، مانند بسيارى از كشورهاى ديگر رژيم استبدادى داشتيم و كمى بيش از نيم قرن، رژيم مشروطه را به جاى آن انتخاب كرده‏ايم. رژيم مشروطيت را ما ابداع و ابتكار نكرديم، بلكه از دنياى خارج به كشور ما آمده است ولى ملت ما آن را پذيرفته و در راه تحصيل آن فداكاريها كرده است.
البته افراد زيادى از همين ملت با سرسختى عجيبى مقاومت كردند، مسلحانه قيام كردند و براى حفظ رژيم استبداد خون خود را ريختند ولى از آنجا كه در اقليت بودند و اكثريت ملت ايران رژيم مشروطيت را پذيرفت و در راه آن فداكارى كرد، آنان شكست خوردند و عاقبت تسليم اراده اكثريت شدند.
اكنون آيا ما بايد رژيم مشروطه را يك رژيم ملى و خودى بدانيم، يا نظر به اينكه در طول تاريخ زندگى اجتماعى و ملى ما، رژيم ما رژيم استبداد بوده نه رژيم مشروطه و بعلاوه ما ابداع كننده آن نبوده‏ايم و آن را از جاى ديگر اقتباس كرده‏ايم، بايد بگوييم رژيم ملى ما رژيم استبدادى است و رژيم مشروطه براى ما يك رژيم بيگانه است؟
اعلاميه حقوق بشر را ما تنظيم نكرده‏ايم و در تنظيم آن هم شركت نداشته‏ايم و در طول تاريخ ملى ما مسائلى كه در آن اعلاميه مطرح است كمتر مطرح شده است، ولى ملت ما مانند ملتهاى ديگر جهان كم و بيش مواد آن را پذيرفته است. اكنون ما از نظر «مليت ايرانى» درباره اين اعلاميه چه بگوييم؟ ساير ملتهايى كه تنظيم كننده اين اعلاميه نيستند، درباره اين اعلاميه كه از خارج مرزهاى كشورشان به آنها رسيده است چه بگويند؟ آيا احساسات ملى ايجاب مى‏كند كه به حكم سابقه تاريخى و به حكم اينكه اين اعلاميه از خارج مرزهاى آنها سرچشمه گرفته است، با آن مبارزه كنند؟ آن را اجنبى و بيگانه بدانند؟ يا اينكه به حكم دو اصل مزبور: يكى اينكه اين اعلاميه رنگ و بوى ملت خاصى ندارد، ديگر اينكه ملت آن را پذيرفته است، بايد آن را خودى و غير اجنبى بدانند؟.
عكس اين مطلب را نيز مى‏توان در نظر گرفت؛ يعنى ممكن است آيين و مسلك و مرامى از ميان ملتى برخيزد اما «ملى» شمرده نشود، از باب اينكه رنگ يك ملت ديگر را دارد، يا از راه اينكه مورد قبول اين ملتى كه از ميان آنها برخاسته واقع نشده است، مثلًا كيش مانوى و مسلك مزدكى از ميان ملت ايران برخاسته است ولى نتوانسته است پشتيبانى ملت را به دست آورد، به همين جهت اين دو مسلك را نمى‏توان يك پديده ملى به شمار آورد.
اساساً اگر اين گونه امور را به اعتبار ابداع كنندگان و پيروان معدودشان «ملى» به حساب آوريم عواطف و احساسات اكثريت را ناديده گرفته‏ايم.
از مجموع مطالبى كه گفته شد دانسته مى‏شود كه از نظر احساسات ملى و عواطف قومى، نه هر چيزى كه از وطن برخاست جنبه ملى پيدا مى‏كند و نه هر چيزى كه از مرز و بوم ديگر آمده باشد بيگانه به شمار مى‏رود، بلكه عمده آن است كه اولًا بدانيم آن چيز رنگ ملت بالخصوصى دارد يا بى‏رنگ است و عمومى و جهانى است، ثانياً آيا ملت مورد نظر آن چيز را به طوع و رغبت پذيرفته است يا به زور و اكراه.
اگر هر دو شرط جمع شد، آن چيز خودى و غيراجنبى به شمار مى‏رود و اگر اين دو شرط جمع نشد، خواه فقط يكى از ايندو موجود باشد و خواه هيچ كدام موجود نباشد، آن چيز بيگانه شمرده مى‏شود. به هر حال عامل «اينكه اين چيز از ميان چه ملتى برخاسته است» نه سبب مى‏شود كه الزاماً آن چيز خودى و ملى محسوب شود و نه سبب مى‏شود كه اجنبى و بيگانه شمرده شود.
در بخش بعدی بايد وارد اين مبحث بشويم كه آيا اسلام در ايران واجد دو شرط هست‏ يا نيست؟ يعنى آيا اولًا اسلام رنگ ملت مخصوصى مثلًا ملت عرب را دارد يا دينى است جهانى و عمومى و از نظر مليتها و نژادها بى‏رنگ، و ثانياً آيا ملت ايران به طوع و رغبت اسلام را پذيرفته است يا خير؟

---

ارسال به شبکه های اجتماعی

نظر (0)

نام

ایمیل (اختیاری):

نظر

کوچک | بزرگ

من خوانده ام و قبول می کنم تمامی قوانین را.

ارسال نظر